Postsadmin

“Sustainability and Carrying Capacity in Planning: Principle or Concept?” Published in the magazine LAWYER | The Business Magazine.

The principle of Sustainability – Legislation and Case-Law (2010-2024)

In the field of Urban Planning and Environmental Law, we are living through a period in the history of the country (2010-2024) that is distinguished, on the one hand, by numerous legislative initiatives and, on the other, by the issuance of numerous decisions of the Council of State that shape a strong trend towards reducing the phenomenon of unregulated building in the out-of-plan area, protecting the environment and safeguarding the natural and cultural heritage.

Indeed, especially over the last 15 years, if one codifies the entire body of legislation surrounding these issues of urban planning, spatial planning and the environment, one will find the enactment of more than 15 initiatives deemed significant by the legislator, in whose explanatory reports the need for urban-planning reform and change is described, with the aim of sustainability and environmental protection. We mention in particular the enactment of Laws 4030/2011, 3937/2011, 4178/2013, 4447/2016, 4467/2017, 4685/2020, 4964/2022 and the recent Law 5037/2023, as well as the latest law of 2024, “Provisions for addressing the multi-level impacts of climate change in the sectors of:

(a) water management,

(b) the management and protection of forests,

(c) urban resilience and policy,

(d) combating unauthorised building,

(e) energy security”.

A further question arises: Have the legislative initiatives – whose rationale and reasoning aim at urban-planning reform – produced the desired results? The truth is that a continuous, inherent concern is discernible both in the formal legislator and in the practitioner of law and among citizens.

At the same time, historically, while we attempt to remedy gaps of the past through legislative initiatives and to incorporate the case-law of the Council of State, in the European area significant and exceptional changes are taking place that move and set the bar even higher in relation to our own prospects and reforms. With the European Green Deal as a beacon, the new field of “Sustainability Law” is being shaped, and specialisations of legal science are developing rapidly (Natural Resources – Protection of Nature, Circular Economy, Climate Protection – Energy Neutrality – Urban Sustainability, mobility, etc.).

Furthermore, sustainability and resilience reports (legal sustainability reports) are being incorporated into the field of legal studies and audits, and sustainability law is said to be shaping a broader branch of law than the traditional field of Environmental Law.

In this light and under this historical condition, as analysed, the contemporary lawyer is called upon to provide answers to the question: “How can national law play a substantive role in the implementation of the European developments for sustainability?”

The specific issue of “carrying capacity”

Although the explicit legislative formulation of the definition of Carrying Capacity (C.C.) is extremely recent, the Council of State had already, since the 1990s, invoked this concept either when ruling on applications for annulment of decisions or when issuing processing minutes (PM) on draft Presidential Decrees in the exercise of its administrative competences.

The concept of C.C. has, among other things, been defined as the finite capacity and endurance of ecosystems and of anthropogenic systems, such that no serious deterioration of them occurs. Its determination requires the joint consideration of parameters of the triptych society, economy, environment, and does not depend solely on measurable quantitative data (technical, economic, scientific), but also on a broad range of qualitative factors connected with cultural values, traditions and the physiognomy of the area.

In an attempt to delimit the concept of C.C., paragraph 1 of Article 64 of the recent Law 4964/2022 provided its legislative definition as follows: “The Carrying Capacity (C.C.) of a spatial system means the maximum tolerable limits of burdens and/or changes in the conditions prevailing therein, beyond which there ceases to be a balance between the natural environment, the economy and the society that lives in it, with the result that excessive or irreversible damage is caused to the natural environment and negative pressures are exerted on the anthropogenic environment and on society”.

Incorporation of new principles and trends into planning and into Law

A dominant conclusion from the above data is that, beyond the more general “weight” of urban-planning changes and reforms, we must incorporate new legal concepts and new fields of specialisation and, clearly, redefine the requirements of legal audits and reports in light of the significant legal developments.

The first major field for incorporating the changes is planning, and in particular the programme currently under way concerning hundreds of Local and Special Urban Plans being drawn up for almost the entire country.

Issues such as the incorporation into our domestic law and planning procedures of mandatory sustainability and resilience reports – at least for plans or programmes – as well as the legal assessment and integration into planning of the principles of carrying capacity, will engage us as prerequisites in the next historical period.

Entering this new historical cycle, which apparently binds us (a) to restore legal certainty in accordance with the decisions of the Council of State and (b) to study new international legal trends, so as to follow the course of the European Green Deal, we consider that the challenge is not merely a part of legal science.

The new international legal trends, as well as the case-law of the Council of State, highlight the necessity not only of processing – creating and following the laws per se, but, much more, of creating an “attitude” – a mindset and culture – so that all our actions, our undertakings and the incorporations into our law are governed by coherence and a common objective. The establishment of legal tools (sustainability reports, the assessment of the incorporation of carrying-capacity principles into planning) will assist this progress, so that from the notion of obligation and “principle” we may be led to the notion of common understanding and goal-setting for sustainability. To the notion of “mindset”.

Postsadmin

“ESG: Challenges in their implementation”, article published in the magazine LAWYER | The Business Magazine.

Legislation on ESG criteria (Environmental, Social, Governance) has emerged as a critical factor for the sustainable development of enterprises, the promotion of responsible practices and the prioritisation of the financing of investments. It is considered important to identify the challenges and gaps that appear during the implementation of ESG, so that, with the appropriate tools, these may be addressed and minimised.

Greenwashing and ESG

In this light, and given that ESG criteria and sustainability reports continue to influence investment opportunities to a great extent, greenwashing appears to present itself as a major problem worldwide, constituting a significant obstacle for investment companies that aim to apply sustainability in their investment strategy.

But what is “Greenwashing” – the term?

“Disinformation disseminated by an organisation so as to present a public image of environmental responsibility, published by or for an organisation but considered to be unfounded or deliberately misleading”, or “the practice of promoting environmentally friendly programmes to divert attention from an organisation’s non-, or less, environmentally friendly activities”.[1]

Lack of Trained Personnel

The lack of suitable human resources with knowledge and experience in the field of ESG and sustainability may constitute an obstacle to the effective implementation of compliance policies and practices. It has now become essential for companies dealing specifically with real-estate development and the licensing of investments to have a trained legal and technical team in the law of sustainability and the environment, in practices and in ESG criteria. It is now clear that the formation of a new culture and mindset within companies, as to how investments and developments of every kind must now be approached, is necessary.

Shortcomings in the existing urban-planning tools

References to ESG criteria in Greek legislation, with respect to urban planning, appear in Law 4864/2021 (Government Gazette 237/A/2.12.2021) on Strategic Investments, where, in the case of approval of the special urban-planning tool of the Special Spatial Development Plan for Strategic Investments (ESCHASE), it is provided that “Investment plans for which an ESCHASE is approved are obliged, from the commencement of their productive operation, to apply a plan of sustainable-development principles on the basis of ESG criteria and to draw up an annual Sustainability report (‘sustainability reporting’) for the presentation of non-financial information in the context of ESG, in accordance with internationally recognised standards.” At the same time, the law provides for the issuance of a Joint Ministerial Decision (JMD) specifying the details for the application by the investor of a plan of sustainable-development principles. However, the said plan of sustainable-development principles has not been issued to date, so as to set out in greater detail the examination and application of the ESG and sustainability criteria in the context of selecting an urban-planning tool for the development of an area. Although the legislative framework contains references and directions of a strategic character towards the imperative need to assess investments under the new prism of sustainability, the specialisation of this framework has not been fully established, creating significant gaps and challenges that must be addressed for genuinely sustainable and responsible business practice, minimising the “fear” of adopting greenwashing practices.

[1] The said “greenwashing” policies are considered to constitute a new order of things in climate litigation [see the Dutch case “FossielVrij NL v. KLM” concerning “greenwashing” advertisements].

Postsadmin

“Strategic Investments in Tourism”, published in the newspaper Kathimerini.

Are Strategic Investments necessarily also “large investments”?

Strategic Investments are those investments which, on account of their strategic weight for the national or local economy – with their main characteristics being the attraction of investment capital, integrated planning and the saving of natural resources – are capable of enhancing the showcasing of the country’s natural and cultural environment and its reconstruction, in accordance with the principles of balanced and sustainable development.

It is increasingly observed that major investments in tourism in our country are being developed through the organised framework of Strategic Investments.

At the same time, however, there appears to arise among local communities a concern – perhaps even an opinion – even more strongly for the small islands of the Cyclades, that Strategic Investments contribute to over-development, to the loss of cultural identity and to the degradation of the environment.

What must be understood is that the positive role of Strategic Investments in sustainable development derives from the framework of Strategic Investments, which exclusively provides the possibility of approving – scientifically and in a documented manner – unified urban planning with strict environmental terms, through the preparation of an ESCHASE and an SEIA and their approval by the issuance of a Presidential Decree. Through this procedure and the prior processing of the Presidential Decree by the Council of State, legal certainty is provided both to the investment itself and to the protection of the environment. Moreover, every Strategic Investment is obliged to draw up a plan of sustainable-development principles on the basis of “ESG” criteria, as well as an annual sustainability report (“sustainability reporting”).

This is confirmed, moreover, by the Council of State, which has assessed positively the urban-planning tool of the ESCHASE as a “tool of sustainable development” that satisfies the Constitution’s pursuit of the organised siting of activities, instead of “unplanned and scattered” out-of-plan building (see CoS 2564/2022).

Postsadmin

“Regulatory Framework for Hydrogen Projects: National and European Approach.” Published on energypress.gr

Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η απανθρακοποίηση αποτελούν πρωταρχικούς στόχους των σύγχρονων ενεργειακών πολιτικών παγκοσμίως. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου να βρίσκεται στο επίκεντρο των προσπαθειών της. Σε αυτό το πλαίσιο, το υδρογόνο αναδεικνύεται σε κεντρικό εργαλείο για τη στήριξη της ενεργειακής μετάβασης και την επίτευξη των στόχων αυτών. Η ανάπτυξη έργων υδρογόνου, είτε αυτά αφορούν την παραγωγή, την αποθήκευση είτε τη χρήση του, δημιουργεί νέες προοπτικές αλλά και προκλήσεις για τις εθνικές και ευρωπαϊκές έννομες τάξεις. Στην ατζέντα των κενών και των προβληματικών μεταξύ άλλων συνυπάρχουν μεταξύ άλλων τα ερωτήματα :

  • Σε ποια ειδική κατηγορία περιβαλλοντικής αδειοδότησης εντάσσονται οι εγκαταστάσεις υδρογόνου και τα συνοδά έργα αυτών;
  • Ποιες είναι οι χρήσεις γης περιοχών που μπορούν να υποδεχτούν αυτές τις εγκαταστάσεις και σύμφωνα με ποιους βαθμούς όχλησης καταγράφονται;

Το παρόν άρθρο αποτελεί προδημοσίευση αναλυτικής νομικής μελέτης, η οποία θα εξετάζει το κανονιστικό πλαίσιο για τα έργα υδρογόνου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με διεξοδική αναφορά του σχετικού νομικού πλαισίου σε περίπου 15 χώρες της Ευρωπαϊκής ηπείρου. Δίνοντας έμφαση σε αυτές τις νομοθετικές κατευθύνσεις, αναλόγως της ωριμότητάς τους, και την έως σήμερα στρατηγική που υιοθετεί η Ελλάδα για την προώθηση του υδρογόνου, η μελέτη επιχειρεί να αποκρυσταλλώσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα έργα υδρογόνου από νομική και περιβαλλοντική σκοπιά στην Ελλάδα. Η μελέτη καταλήγει με προτάσεις πολιτικής που στοχεύουν στην ενίσχυση της εθνικής νομοθετικής βάσης, επιτρέποντας την ταχύτερη διείσδυση του υδρογόνου στην αγορά ενέργειας, με παράλληλη προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης και της ενεργειακής μετάβασης.  

Ο ρόλος του υδρογόνου στην ενεργειακή μετάβαση 

Το υδρογόνο θεωρείται το καύσιμο του μέλλοντος, καθώς είναι καθαρό, φιλικό προς το περιβάλλον και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διάφορες εφαρμογές της οικονομίας. Η παραγωγή υδρογόνου μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), γνωστή ως «πράσινο υδρογόνο», αποτελεί μια από τις κυριότερες τεχνολογικές λύσεις που προωθούνται για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα. Το πράσινο υδρογόνο παράγεται μέσω ηλεκτρόλυσης, μιας διαδικασίας κατά την οποία το νερό διασπάται σε οξυγόνο και υδρογόνο, με χρήση ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια. Αυτό το είδος παραγωγής καθιστά το πράσινο υδρογόνο μηδενικών εκπομπών, καθώς δεν απελευθερώνονται αέρια του θερμοκηπίου κατά τη διαδικασία. Ως εκ τούτου, το πράσινο υδρογόνο έχει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια της Ευρώπης για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Η χρήση του υδρογόνου επεκτείνεται σε πολλούς τομείς. Στις μεταφορές, το υδρογόνο χρησιμοποιείται ήδη σε οχήματα που λειτουργούν με κυψέλες καυσίμου, ενώ οι προοπτικές του για βαρέα οχήματα, αεροπλάνα και πλοία θεωρούνται ελπιδοφόρες. Στη βιομηχανία, το υδρογόνο μπορεί να αντικαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα σε διαδικασίες που απαιτούν υψηλή ενέργεια, όπως στην παραγωγή χάλυβα και τσιμέντου, ενώ η δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας από ΑΠΕ προσδίδει επιπλέον αξία στο ενεργειακό σύστημα, καθώς μπορεί να εξισορροπήσει την διαλείπουσα παραγωγή από πηγές όπως ο άνεμος και ο ήλιος, ενισχύοντας έτσι την ενεργειακή σταθερότητα.  

Ωστόσο, παρά το σημαντικό δυναμικό του, το υδρογόνο αντιμετωπίζει προκλήσεις σχετικά με το κόστος παραγωγής και τις υποδομές. Σήμερα, η παραγωγή πράσινου υδρογόνου είναι ακριβότερη από το «γκρι» υδρογόνο, το οποίο παράγεται από φυσικό αέριο. Παρ’ όλα αυτά, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι επενδύσεις αναμένεται να μειώσουν το κόστος, καθιστώντας το πράσινο υδρογόνο πιο ανταγωνιστικό τα επόμενα χρόνια.  

Ευρωπαϊκή στρατηγική υδρογόνου και παραδείγματα από την Ευρώπη Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει το υδρογόνο ως βασικό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της κλιματικής ουδετερότητας. Μέχρι το 2030, η Ε.Ε. στοχεύει στην παραγωγή 10 εκατομμυρίων τόνων πράσινου υδρογόνου, ενώ μέχρι το 2050 προβλέπεται η πλήρης ενσωμάτωση του υδρογόνου στο ενεργειακό σύστημα της Ένωσης. 

Διάφορες χώρες της Ευρώπης έχουν υιοθετήσει φιλόδοξες στρατηγικές για την προώθηση της παραγωγής και χρήσης υδρογόνου, με το νομικό τους πλαίσιο να ακολουθεί με κυρίως αναλογικές ρυθμίσεις με αυτές του φυσικού αερίου και των βιομηχανιών:

  • Γερμανία: Η Γερμανία θεωρείται ηγέτης στην πολιτική για το υδρογόνο, με το ρυθμιστικό της πλαίσιο να εστιάζει στην ενσωμάτωση του υδρογόνου στο ενεργειακό της δίκτυο. Οι εγκαταστάσεις υδρογόνου υπόκεινται σε ειδικές αδειοδοτικές διαδικασίες σύμφωνα με τον Ομοσπονδιακό Νόμο Ελέγχου Εκπομπών (BImSchG), ενώ οι ρυθμίσεις για την ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος είναι αυστηρές, συμβάλλοντας στη μακροπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη της βιομηχανίας υδρογόνου.
  • Γαλλία: Το υδρογόνο στη Γαλλία υπάγεται σε συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο που θεσπίζεται στον Κώδικα Ενέργειας, με σαφείς διακρίσεις μεταξύ «ανανεώσιμου» και «χαμηλών εκπομπών άνθρακα» υδρογόνου. Επιπλέον, οι υποδομές παραγωγής και αποθήκευσης υδρογόνου απαιτούν περιβαλλοντική αδειοδότηση και αυστηρά πρότυπα ασφαλείας λόγω της ευφλεκτότητας του υδρογόνου, εξασφαλίζοντας ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας γίνεται υπό συνθήκες περιβαλλοντικής ασφάλειας.
  • Ισπανία και Πορτογαλία: Οι χώρες αυτές προωθούν τη χρήση υδρογόνου στις μεταφορές και στη βιομηχανία, ενώ αναπτύσσουν υποδομές για τη μαζική παραγωγή και διανομή του υδρογόνου στο δίκτυο ενέργειας. Ιδιαίτερα, η Ισπανία στοχεύει στην ανάπτυξη ανανεώσιμου υδρογόνου, συνδέοντας το με τις φιλοδοξίες της χώρας για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.
  • Ολλανδία: Στην Ολλανδία, το ρυθμιστικό πλαίσιο για το υδρογόνο βρίσκεται ακόμη υπό ανάπτυξη, με τις τοπικές αρχές να εφαρμόζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανάλογα με την περιοχή και το είδος των εγκαταστάσεων. Η χώρα προωθεί την υιοθέτηση τεχνικών προτύπων και τη χρήση «safe by design» εγκαταστάσεων για την ασφαλή ανάπτυξη των έργων υδρογόνου, γεγονός που αναδεικνύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Ολλανδίας στην καινοτομία.
  • Δανία: Η Δανία έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την ανάπτυξη του υδρογόνου μέσω της τεχνολογίας Power-to-X (PtX), με στόχο τη δημιουργία ηλεκτρολυτικής ικανότητας 4-6 GW έως το 2030. Για το λόγο αυτό, το νομικό της πλαίσιο επικεντρώνεται στη διασφάλιση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και στη διευκόλυνση των επενδύσεων, καθιστώντας τη Δανία πρότυπο στην ανάπτυξη πράσινων τεχνολογιών.
  • Νορβηγία: Αν και το ρυθμιστικό πλαίσιο στη Νορβηγία δεν έχει ωριμάσει πλήρως, η χώρα προωθεί την παραγωγή πράσινου υδρογόνου από ΑΠΕ, με αυστηρά ρυθμιστικά πλαίσια που διασφαλίζουν την ασφάλεια και τη συμμόρφωση με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
  • Σουηδία: Η Σουηδία επικεντρώνεται στην παραγωγή πράσινου υδρογόνου για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα, ενώ το νομικό πλαίσιο για το υδρογόνο στηρίζεται στους υπάρχοντες κανονισμούς για το φυσικό αέριο, με προβλέψεις για περιβαλλοντική προστασία, ενώ επικεντρώνεται και στην ανάπτυξη υποδομών και τη μείωση του κόστους παραγωγής.
  • Αυστρία: Η Αυστρία ενώ έχει υιοθετήσει σχετική νομοθεσία που παρέχει κίνητρα για την παραγωγή ανανεώσιμων αερίων και υδρογόνου, το νομικό πλαίσιο παραμένει σε εξέλιξη. Οι εγκαταστάσεις υδρογόνου παραμένουν κεντρικές στην ενεργειακή στρατηγική, δεδομένου ότι διατηρούνται εξαιρέσεις για τις εγκαταστάσεις αυτές στο πλαίσιο των ΑΠΕ. Περαιτέρω, οι διατάξεις στηρίζουν την παραγωγή υδρογόνου από ΑΠΕ και τη δημιουργία υποδομών, εξασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με την ισχύουσα νομοθεσία.
  • Σλοβακία: Η Σλοβακία εξετάζει την πιθανότητα προσαρμογής του δικτύου φυσικού αερίου για την αποθήκευση και διανομή υδρογόνου, με έμφαση σε μελέτες για την τεχνική καταλληλότητα των αγωγών και τις πιθανές επιπτώσεις στη διάβρωση από την ανάμειξη υδρογόνου με φυσικό αέριο. Περαιτέρω, αναμένεται να προχωρήσει στην εισαγωγή νέας νομοθεσίας για την υποστήριξη των έργων υδρογόνου, συμπεριλαμβανομένων ρυθμίσεων για την ασφάλεια, τις υποδομές και τη μεταφορά υδρογόνου.
  • Πολωνία: Στην Πολωνία, το υδρογόνο ταξινομείται ως επικίνδυνη ουσία ή αέριο καύσιμο βάσει διάφορων νομοθετικών ρυθμίσεων. Για την εγκατάσταση μονάδας παραγωγής υδρογόνου στην Πολωνία απαιτείται συμμόρφωση με αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες, καθώς και την απόκτηση πολλαπλών αδειών, οι οποίες διασφαλίζουν ότι οι δραστηριότητες της μονάδας πληρούν τα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος, της ασφάλειας και της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων.
  • Βέλγιο: Το Βέλγιο έχει υιοθετήσει μια στρατηγική που στοχεύει στην πλήρη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές έως το 2050, με το υδρογόνο να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο. Το ρυθμιστικό πλαίσιο της χώρας στηρίζεται κυρίως σε ευρωπαϊκές οδηγίες, όπως η Οδηγία για τον εξοπλισμό υπό πίεση (PED) και η Οδηγία ATEX για εκρηκτικές ατμόσφαιρες. Η εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις ενισχύει την ανάπτυξη της αγοράς υδρογόνου, ενώ η κυβέρνηση δίνει έμφαση στη διεθνή συνεργασία για την ανάπτυξη υποδομών.
  • Φινλανδία: Η Φινλανδία προωθεί την ανάπτυξη της οικονομίας του υδρογόνου ως μέρος του στόχου της για κλιματική ουδετερότητα έως το 2035, με ιδιαίτερη έμφαση στην έρευνα και την καινοτομία. Ωστόσο, η χώρα αντιμετωπίζει προκλήσεις στην αποθήκευση υδρογόνου, καθώς δεν διαθέτει γεωλογικές δομές για φθηνή αποθήκευση. Το νομικό πλαίσιο βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ η χώρα εστιάζει στη συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και στη φορολογία για την ενίσχυση της υδρογονοκίνησης.
  • Ηνωμένο Βασίλειο: Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει θέσει ως κεντρικό στόχο την ενσωμάτωση του υδρογόνου στις μεταφορές και τη βιομηχανία. Οι υφιστάμενες ρυθμίσεις, όπως ο Πράξη Φυσικού Αερίου (Gas Act) του 1986, ρυθμίζουν τη μεταφορά και την αποθήκευση υδρογόνου, ενώ έργα μεγάλης κλίμακας υπόκεινται σε περιβαλλοντικές αξιολογήσεις από τον Ofgem, ενισχύοντας την ανάπτυξη της αγοράς υδρογόνου.
  • Λουξεμβούργο: Το νομικό πλαίσιο του Λουξεμβούργου χαρακτηρίζεται από αυστηρές διαδικασίες αδειοδότησης και μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, δεδομένου ότι το υδρογόνο κατατάσσεται στις επικίνδυνες ουσίες. Ωστόσο, η κυβέρνηση ενθαρρύνει την απλοποίηση των διαδικασιών, για να διευκολύνει την ανάπτυξη της αγοράς υδρογόνου και να υποστηρίξει τη μετάβαση προς την πράσινη ενέργεια.

Συγκριτικά, η Γερμανία και η Γαλλία ξεχωρίζουν για την ανάπτυξη των πιο ολοκληρωμένων νομικών πλαισίων, με ισχυρή κρατική υποστήριξη και στρατηγικές που αποσκοπούν στην ηγεμονία στον τομέα του υδρογόνου. Ακολουθούν χώρες όπως η Ολλανδία, η Σουηδία και η Φινλανδία, που παρόλο που δεν έχουν πλήρως ανεπτυγμένο νομοθετικό πλαίσιο, επιδεικνύουν σημαντική πρόοδο στην έρευνα και ανάπτυξη τεχνολογιών. Αντίθετα, χώρες όπως η Πολωνία, και η Σλοβακία αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω της απουσίας εξειδικευμένης νομοθεσίας και της αργής ανάπτυξης των υποδομών. Η Δανία, η Αυστρία, το Βέλγιο και η Νορβηγία επικεντρώνονται στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της χρήσης ανανεώσιμων πηγών, ενώ η Φινλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο εστιάζουν σε πιο καινοτόμες λύσεις για την αποθήκευση και τη βιομηχανική χρήση του υδρογόνου.  

Κωδικοποίηση κατευθύνσεων για το θεσμικό πλαίσιο του υδρογόνου 

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ένταξη του πράσινου υδρογόνου στην κατηγορία των ΑΠΕ δημιουργεί ευνοϊκότερους όρους για την ανάπτυξή του. Το κανονιστικό πλαίσιο που διέπει τις υποδομές φυσικού αερίου χρησιμοποιείται ως βασική αφετηρία, με προσαρμογές που λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του υδρογόνου.  Η κωδικοποίηση των νομικών κατευθύνσεων περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αναλογική εφαρμογή των διατάξεων που αφορούν στην αδειοδότηση εγκαταστάσεων φυσικού αερίου ή ΑΠΕ, τη διαχείριση βιομηχανικών ρύπων, την παρακολούθηση εκπομπών, καθώς και τη συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφαλείας. 

Η Ελλάδα στο δρόμο για το υδρογόνο: Η εθνική στρατηγική και το ΕΣΕΚ 

Η Ελλάδα έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την ανάπτυξη των έργων υδρογόνου, στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την απανθρακοποίηση και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η Εθνική Στρατηγική Υδρογόνου ενσωματώνεται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και έχει ως στόχο την ταχεία ενσωμάτωση του πράσινου υδρογόνου στο ενεργειακό μείγμα της χώρας έως το 2050, με σκοπό την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Η ανάπτυξη του υδρογόνου προβλέπεται να γίνει σε τρεις φάσεις:  

Περίοδος 2025-2030: Σε αυτήν την περίοδο, η Ελλάδα στοχεύει στην ταχεία διείσδυση των ΑΠΕ και στην ανάπτυξη των πρώτων υποδομών παραγωγής πράσινου υδρογόνου. Αναμένεται ότι οι πρώτες πιλοτικές εγκαταστάσεις θα αρχίσουν να λειτουργούν, με σκοπό τη δοκιμή και την προσαρμογή των τεχνολογιών σε βιομηχανική κλίμακα. 

Περίοδος 2030-2040: Η δεύτερη φάση της στρατηγικής περιλαμβάνει τον ταχύ εξηλεκτρισμό της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, με το υδρογόνο να αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στην παραγωγή καθαρής ενέργειας. Οι υποδομές που θα δημιουργηθούν κατά την πρώτη φάση θα αναπτυχθούν περαιτέρω, ενώ η χρήση του υδρογόνου θα επεκταθεί στις μεταφορές και στη βιομηχανία. 

Περίοδος 2040-2050: Στην τελική φάση, το υδρογόνο αναμένεται να αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ενεργεια- κής υποδομής της χώρας, με εκτεταμένη χρήση σε διάφορους τομείς και την ανάπτυξη συνθετικών καυσίμων. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην ανάπτυξη βιώσιμων τεχνολογιών και εξαγωγικών δυνατοτήτων, με τη δημιουργία κατάλληλου πλαισίου αδειοδότησης για τις εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης υδρογόνου. Η Ελλάδα προσανατολίζεται στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών προτύπων για την πλήρη ενσωμάτωση της τεχνολογίας αυτής. 

Συνολικά, η στρατηγική της Ελλάδας για το υδρογόνο στηρίζεται στην προώθηση της καινοτομίας και των εξαγωγών. Η ανάπτυξη βιώσιμων τεχνολογιών αποτελεί προτεραιότητα, ενώ η χώρα φιλοδοξεί να αποτελέσει κόμβο για την παραγωγή και εξαγωγή πράσινου υδρογόνου στην Ευρώπη.  

Νομικό πλαίσιο για τα έργα υδρογόνου στην Ελλάδα 

Το εθνικό νομικό πλαίσιο της Ελλάδας για το υδρογόνο έχει αρχίσει να διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια, με διάφορες νομοθετικές πρωτοβουλίες να περιλαμβάνουν το υδρογόνο, όπως:

  • Νόμος 5037/2023: Ορίζει το πράσινο υδρογόνο ως ανανεώσιμο αέριο, εξισώνοντάς το με άλλες μορφές ενέργειας από ΑΠΕ, εξασφαλίζοντας πιο ευνοϊκές συνθήκες αδειοδότησης και χρηματοδότησης.
  • Νόμος 4864/2021: Στο πλαίσιο των στρατηγικών επενδύσεων, το πράσινο υδρογόνο ορίζεται ως το υδρογόνο που παράγεται από ΑΠΕ, εφόσον η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τον σταθμό ηλεκτροπαραγωγής χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την παραγωγή υδρογόνου.
  • Νόμος 4710/2020: Ορίζει τη χρήση του υδρογόνου ως εναλλακτικού καυσίμου στις μεταφορές. Ως καύσιμο που συμβάλλει στην απαλλαγή από ανθρακούχες εκπομπές, έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει τις περιβαλλοντικές επιδόσεις του τομέα των μεταφορών
  • Νόμος 4936/2022: Στο ΕΣΕΚ, το υδρογόνο εντάσσεται στα ανανεώσιμα αέρια που σταδιακά θα αντικαταστήσουν το φυσικό αέριο, κυρίως στους τομείς των μεταφορών και της βιομηχανίας. Μαζί με το βιομεθάνιο, το πράσινο υδρογόνο θεωρείται κρίσιμο για τη σταδιακή απεξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα.
  • Η ΚΥΑ 36060/1155/Ε.103/2013 (ΦΕΚ 1450/Β’14.6.2013) ως ισχύει, αφορά τη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκύπτουν από δραστηριότητες αποθήκευσης επικίνδυνων ουσιών, όπως το υδρογόνο. Το Άρθρο 5 προβλέπει την υποχρέωση των επιχειρήσεων που εμπλέκονται στην αποθήκευση ή χρήση υδρογόνου να διασφαλίζουν ότι τα επικίνδυνα απόβλητα που παράγονται από αυτές τις δραστηριότητες διαχειρίζονται με τρόπο ασφαλή και φιλικό προς το περιβάλλον.

Ο βασικός στόχος αυτών των νομοθετικών πρωτοβουλιών είναι η διαμόρφωση ενός κανονιστικού πλαισίου που θα διευκολύνει τις επενδύσεις σε έργα υδρογόνου, αν και το πλαίσιο αυτό βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο ωρίμανσης. 

Χρήσεις γης, περιβαλλοντική αδειοδότηση και συμμόρφωση: τα κενά του εθνικού πλαισίου 

Από τη μία πλευρά, οι εγκαταστάσεις υδρογόνου στην Ελλάδα, βάσει του Π.Δ. 59/2018, φαίνεται πως καταρχάς θα πρέπει να υπάγονται σε συγκεκριμένους χωροταξικούς κανονισμούς που αφορούν τις βιομηχανικές ζώνες χαμηλής, μέσης και υψηλής όχλησης, είτε, σε κάποιες περιπτώσεις, στο πλαίσιο χωροθέτησης που αφορά τις ΑΠΕ. Η χωροθέτηση των μονάδων παραγωγής υδρογόνου, όσον αφορά τις βιομηχανικές ζώνες, θα πρέπει βέβαια να παρέχει ευελιξία στις επιχειρήσεις που ενδιαφέρονται να αναπτύξουν υποδομές υδρογόνου, ενώ η περιβαλλοντική συμμόρφωση παραμένει κεντρικό ζήτημα. 

Από την άλλη, η περιβαλλοντική αδειοδότηση για τα έργα υδρογόνου μπορεί να διέπεται από το γενικό πλαίσιο για την αδειοδότηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων αλλά και από το πλαίσιο περί ΑΠΕ, ιδίως όσον αφορά την αποθήκευση πράσινου υδρογόνου. Η Οδηγία SEVEZO για την αποθήκευση επικίνδυνων ουσιών επιβάλλει, σε κάθε περίπτωση, αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας για τις εγκαταστάσεις που αποθηκεύουν περισσότερους από 5 τόνους υδρογόνου, το οποίο απαιτεί τη λήψη ειδικών μέτρων και την εκπόνηση μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ) σύμφωνα με τον Ν. 4014/11 για τις εγκαταστάσεις υδρογόνου, προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η βιωσιμότητα των έργων.  

Συμπεράσματα και προτάσεις για την Ελλάδα 

Η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση για την ανάπτυξη μιας βιώσιμης στρατηγικής για το υδρογόνο. Ωστόσο, το νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε να ενσωματωθούν πλήρως οι νέες τεχνολογίες και να διασφαλιστεί η σαφήνεια στις διαδικασίες χωροθέτησης και αδειοδότησης.  

Κεντρικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν για την επιτυχία της εθνικής στρατηγικής είναι η ενσωμάτωση του υδρογόνου στο εθνικό δίκτυο φυσικού αερίου, η προσαρμογή των υφιστάμενων βιομηχανικών μονάδων, η αποσαφήνιση του πλαισίου περί εφαρμογής των προβλέψεων περί ΑΠΕ και γενικά η επικαιροποίηση της χωροταξικής και περιβαλλοντικής νομοθεσίας. 

Η ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές πρακτικές, η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και η προώθηση της πράσινης τεχνολογίας είναι επίσης απαραίτητες για να μπορέσει η Ελλάδα να καταστεί πρωτοπόρος στην ανάπτυξη του υδρογόνου στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα αυτή την περίοδο όλα τα κράτη μέλη διαμορφώνουν και επεξεργάζονται το θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης.